Rekord i investimeve të huaja në Kosovë, por kapitali përqendrohet kryesisht në patundshmëri Kosova ka shënuar rritje…
Rekord i investimeve të huaja në Kosovë, por kapitali përqendrohet kryesisht në patundshmëri
Kosova ka shënuar rritje historike të Investimeve të Huaja Direkte (IHD) në vitet e fundit, duke dalë nga një periudhë e gjatë luhatjesh që nga kriza financiare globale.
Megjithatë, pavarësisht nivelit të lartë të investimeve, struktura e tyre mbetet problematike, pasi pjesa dërrmuese e kapitalit të huaj po përqendrohet në sektorin e patundshmërisë, e jo në prodhim apo industri me vlerë të shtuar.
Të dhënat e Bankës Qendrore të Kosovës (BQK), të analizuara nga Demokracia.com, tregojnë se pas rënieve të theksuara në periudhën 2011–2014, investimet e huaja kanë hyrë në një cikël të ri rritjeje, veçanërisht pas vitit 2020. Por kjo rritje nuk është shpërndarë në mënyrë të balancuar në ekonomi.
Patundshmëria, magneti kryesor i kapitalit të huaj
Në vitin 2024 dhe në vazhdim, sektori i patundshmërisë dominon qartazi strukturën e IHD-ve. Blerja dhe ndërtimi i pronave përbëjnë pjesën më të madhe të investimeve, duke lënë në hije sektorë kyç si prodhimi, industria përpunuese, teknologjia dhe eksportet.
Në praktikë, kjo nënkupton se Kosova po tërheq para, por jo domosdoshmërisht kapacitete prodhuese apo teknologji të reja.
Efekti ekonomik i këtij modeli është i kufizuar: rritje e aktivitetit në ndërtim dhe tregti, por pa ndikim të drejtpërdrejtë në rritjen e produktivitetit dhe të eksporteve.
Financat dhe shërbimet, shtyllë dytësore
Pas patundshmërisë, investimet në sektorin financiar dhe të sigurimeve paraqiten si komponenti i dytë më i rëndësishëm i IHD-ve. Megjithatë, edhe në vitet kur këto investime rriten, ato nuk arrijnë ta ndryshojnë strukturën bazë të investimeve, pasi ekonomia reale mbetet me peshë modeste në fluksin total të kapitalit të huaj.
Prodhimi dhe industria, ende në plan të dytë
Sektori i prodhimit shfaqet me vlera pozitive vetëm në disa vite, por jo në nivele që do të sinjalizonin një transformim industrial. Në një ekonomi me deficit tregtar kronik dhe varësi të lartë nga importi, mungesa e investimeve serioze në industri dhe eksport mbetet një nga dobësitë kryesore strategjike.
Energjetika, investime të paqëndrueshme
Të dhënat tregojnë gjithashtu luhatje të ndjeshme në investimet në sektorin e energjisë, ku në disa periudha janë regjistruar edhe vlera negative. Këto lëvizje lidhen kryesisht me ristrukturime, riatdhesim fitimesh apo zhvendosje kapitali, duke reflektuar mungesë stabiliteti në investimet afatgjata strategjike.
2025, vazhdim i trendit ekzistues
Sipas të dhënave tremujore të BQK-së deri në tremujorin e tretë të vitit 2025, niveli i përgjithshëm i IHD-ve mbetet i lartë, ndërsa struktura vazhdon të jetë e anuar fort drejt patundshmërisë. Financat dhe shërbimet ruajnë rolin dytësor, ndërsa investimet prodhuese mbeten të kufizuara.
Ekspertët paralajmërojnë se një model i tillë rrit rrezikun për:
rritje të çmimeve të banesave pa rritje të produktivitetit,
punësim kryesisht të përkohshëm,
mungesë zinxhirësh prodhimi afatgjatë,
dhe varësi të vazhdueshme nga importi.
Gjermania dhe Zvicra kryesojnë investimet
Në vitin 2024, investimet e huaja direkte arritën rreth 800 milionë euro. Gjermania dhe Zvicra mbeten investitorët kryesorë, të ndjekura nga SHBA-ja dhe Britania e Madhe. Investimet nga Turqia kanë shënuar rritje të qëndrueshme ndër vite, ndërsa ato nga vendet fqinje mbeten më modeste dhe të paqëndrueshme.
Pavarësisht rritjes së përgjithshme, të dhënat tregojnë se fluksi i investimeve nuk është linear dhe ndikohet nga faktorë sezonalë dhe zhvillime globale.
Përfundimisht, Kosova po përjeton rritje të IHD-ve në shifra, por sfida kryesore mbetet transformimi i këtyre investimeve në zhvillim të qëndrueshëm ekonomik.
— Dragash Info